19. 01. 2019.

Historija sela Okruglo (od Prahistorije do Osmanskog doba)


Prahistorija - Ilirsko doba

Prostor rogatičke općine pa i sela Okruglo  je bilo naseljeno još u prahistoriji  o čemu svedoče brojni arheološki nalazi koji  nam govore da je ovaj prostor bio naseljen hiljadama godina i da se na njemu odvijao život bez prekida. U ranom bronzanom dobu dotadašnju neolitsku populaciju su zamijenila ratobornija plemena, poznata kao Iliri. Iliri su najstariji narod, kome se zna ime, da je živio na našem prostoru.  U tom periodu prostor jugoistočne Bosne je bio dosta dobro naseljen. Istraživanjem ilirskih gradina i nekropola sa zemljano-kamenim gromilama (humkama, tumulima) na Glasincu i okolici potvrden je kontinuitet života od srednje bronze (1600.–1300.g. pr. n. e.) sve do sredine mlađeg željeznog doba (latena), negdje oko 250. g. pr.n. e., s najvećim procvatom u starijem željezno doba, negdje između 850. i 500. g. pr. n. e. U nauci je ova visoko razvijena metalodobna kultura poznata kao „glasinačka kultura". Njeni su nosioci bili Iliri, najvjerojatnije Autarijati u starijem željeznom dobu , dok su u mlađem željeznom dobu tu živjeli Dezidijati ili neka druga zajednica. Autarijate su Kelti u 4 vijeku pr. n. e. potisnuli, tako da je došlo do prekida u razvoju glasinačke kulture, a Autarijati su nestali sa područja jugoistočne Bosne, nakon seobe u Dardaniju.
Najznačajniji arheološki ostaci iz ovog perioda koji su nađeni na području sela Okruglog su gromile (tumuli). Tumul je veći ili manji zemljani ili kameni humak pod kojim se nalazi jedan ili više grobova. Narod ove gomile kamenja naziva „gromilama“, naučnici „humkama“ ili „tumulima“.
Prva nekropola tumula leži na brežuljku zapadno od sela, na mjestu zvanom „Mramorje“. F. Fiala je 1896. godine u nekropoli istražio pet tumula sa ukupno dvadesetak grobova. Jedan od grobova pripada vjerovatno još srednjem bronzanom dobu, dva su iz ranije faze kasnog bronzanog doba (Br. D - Ha Al - kraj 13. ili 12. v. st. e.), dok ostali praistorijski grobovi pripadaju raznim fazama starijeg i mlađeg željeznog doba. Sve su izgrađene od kamena i zemlje. Prečnika su između 5 i 14 metara, a visine o,45 m do o, 70 m.
U tumulu I otkriveno je 12 grobova. Svi grobovi su sa skeletnim sahranjivanjem. U dva od otkrivenih grobova pokojnik je ležao u pravcu jug-sjever, a u ostalim grobovima u pravcu sjever-jug. Grob 6 imao je za prilog spiralnu narukvicu od bronzanog lima (T, XXI,2). U grobu 7 nađen je naočarasti privjesak (T. XXV, 4). Iz groba 8 potiče jedna cijela i jedna i jedna oštečena bronzana narukvica, izgrađena od udvostručene, uvijene žice. Iz groba 10 je bronzani kolut, a iz groba 12 je bronzana kopča sa probijanim ornamentom. Grobovi 2, 3, 4, 5, 9 i 11 su bez priloga. Tumul II je bila prazna.
U tumulu III su konstatovana 3 groba sa skeletnim sahranjivanjem. Kosturi pokojnika u dva groba ležala su u pravcu  zapad-istok, a u trećem kostur je ležao u pravcu sjever-jug. Grob 1 imao je slijedeće priloge: bronzanu čunastu fibulu sa četiri  karičice na nozi, 4 dugmaste fibule, 11 bronzanih kolutova, 11 zrna jantara, bronzane bobice, fragment gvozdenog koplja i korice izrađene od zlatne žice. U grobu 2 nađeni su fragmenti bronzane, male ornamentisane posude. U grobu 3 nađeni su slijedeći prilozi: fragmenti bronzane grivne, fragmenti bronzane toke, bronzano dugme i gvozdeni nož. Tumuli IV i V su bili prazni.
Druga nekropola se nalazi oко 200 m sjevemo od seoskih kuća. Tu se nalaze dva tumula iz kasnog srednjeg vijeka i bronzanog i (ili) željeznog doba.
Jugozapadno od sela  nalazi se brežuljak, nazvan “Gradac”, ali na njemu nema nikakva traga prahistorijske gradine

Rimsko doba

Rimljani su poslije dva i po stoljeća borbi protiv Ilira i sloma velikog Batonovog ustanka od 6. do 9. g.n.e., trajno zavladali ovim prostorima i započeli proces romanizacije ilirskog stanovništva. U 3. vijeku na područje Bosne upadaju Goti i nanose teške poraze Rimskoj vojsci,a također se događaju invazije Huna (u 4. vijeku) i Alana (u 5. vijeku). Početkom 6. vijeka Goti bivaju poraženi od Bizantijskog Cara Justinijana,te se područje Bosne, od tada, barem nominalno, nalazi pod kontrolom Bizantije. Područje rogatičke općine, osim rogatičke koline bilo je u rimsko doba slabije naseljeno, rijetku su arheološki nalazi iz rimskog perioda. Ipak, sudeći po navedenim nalazima život nikada nije zamro u potpunosti na ovom području.
Od rijetkih arheološki nalaza u selu Okruglom  u prahistorijskoj nekropoli tumula „Mramorje“ koja leži na brežuljku zapadno od sela Okruglo otkopana su dva groba, od naknadnih ukopa iz kasnog rimskog doba (4. Vijek n.e.).  Pored  jednog groba u tumulu 1 nađen je brončani novac rimskog cara Konstacija (4. vijek n.e.), dva fragmenta rimskog suđa. U tumulu 3 nađen je malen brončani novac (Quinar) 4. vijek n.e.

Srednji vijek

Nakon pada Zapadnog rimskog carstva 476, krajem 6. vijeka počinje dolazak Avara i naseljavanje Slavena na području dadašnje Bosne i Hercegovine. U to doba, Slaveni su asimilirali tamošnje Kelte, Ilire i Rimljane te su primili kršćanstvo, a razvivši vlastite kulturne i umjetničke oblike, oblikovali su političke institucije i na kraju vlastitu državu koja će trajati do 15. stoljeća. Selo Okruglo je bilo u sastavu srednjovjekovne župe Borač, u oblasti Zemlje Pavlovića koja je bila  posebna cjelina srednjovjekovne Bosne.
Srednji vijek ostavio je više tragova o postojanju života i kulture na području sela Okruglo i oni se prvenstveno odnose na nadgrobne spomenike (stećke), koji su ovom području pronađeni   na 4 lokacija sa 132  stećka. Gledajući po oblicima tu je 115 sanduka (4 dvostruka  sanduka), 17 sljemenika. Ukrasi se nalaze na 2 sanduka i 4 sljemenika.
1 — Na lokalitetu Selište, ravničastom brijegu jugozapadno od sela, uz savremeno pravoslavno groblje, nalazi se skupina sa 55 stećaka (48 sanduka i 7 sljemenjaka). Spomenici su vrlo dobro obrađeni, a danas su djelomično oštećeni. Ovdje se nalaze 3 dvostruka sanduka. Postavljeni su po pravcu z — i, u nizovima. Ukrašeno je 6 primjeraka, i to 2 sanduka i 4 sljemenjaka. Njihovi ukrasni motivi su polumjesec, jabuke, mač, koncentrični vijenci, čekić i predstava ruke.
2 — Na lokalitetu Trnovik, oko 300 m zapadno od prethodne nekropole, raspoređena u dvije skupine, nalazi se nekropola sa 60 stećaka (50 sanduka i 10 sljemenjaka). Obrada je osrednja i slaba. Spomenici su prilično oštećeni. Jedan sanduk je dvostruk (spojena 2 sanduka razne visine). Postavljeni su po pravcu z — i, u nizovima. Nemaju ukrasa. Nekropola je nekada bila brojnija. U blizini su 2 stara nišana, od kojih je na jednome predstavljena ljudska figura, što je sasvim neuobičajen.
3 — Na lokalitetu Mramorje (njiva Miloša Lubarde) nalazi se nekropolica sa 4 stećka u obliku sanduka. Spomenici su osrednje obrađeni, danas su oštećeni i prevaljeni. Postavljeni su po pravcu sz — ji, u nizu. Nemaju ukrasa.
4 — Око 200 m sjevemo od seoskih kuća nalazi se nekropola sa 13 stećaka, u obliku sanduka, raspoređenih na dvije humčice. Spomenici su osrednje klesani i očuvani. Orijentacija im nije zabilježena. Nemaju ukrasa.